“Savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılması amacıyla Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında barolar tarafından görevlendirilen avukatlarımıza yönelik zorunlu müdafi ücreti ödemelerinin bugün itibariyle tüm Türkiye genelinde elektronik ortamda yapılabilmesini sağladık.” sözünü kullanan Tunç, bu kapsamda, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile Türkiye Barolar Birliğinin kullandığı Ulusal Hukuk Ağı Projesi sisteminin entegre edilerek birlikte çalışabilir hale getirildiğini kaydetti.

Bakan Tunç, “Avukatlarımız böylece CMK ödemelerine ilişkin belgeleri UYAP aracılığıyla online sistem üzerinden yükleyebilecek, ödemeler de yine elektronik ortamda sağlanacak.” tabirini kullandı.

Uygulamayla birlikte zarurî müdafi fiyatlarının avukatlara ödenme sürecinin daha süratli ve verimli formda yürütüleceğine işaret eden Tunç, bu sayede baro ve adliyelerin iş yükünün azalacağını, kırtasiye süreçlerinin düşeceğini, böylelikle vakit ve maliyet tasarrufu sağlanacağını vurguladı.

Tunç, elektronik ödeme uygulamasının baro ve avukatlar için güzel olmasını diledi.

Milliyet

Adalet Bakanı Tunç’tan CMK müdafi ücretlerine ait paylaşım yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

2025 Aile Yılı kapsamında hayata geçirilen uygulama, 1 Ocak 2025 ve sonrası doğumlar için geçerli olacak. Yeni teşvik paketi kapsamında birinci çocuk için tek seferlik 5.000 TL, ikinci çocuk için 60 ay boyunca aylık 1.500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için ise aylık 5.000 TL ödeme yapılacak. Ödemeler, Toplumsal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu üzerinden gerçekleştirilecek.

CUMHURBAŞKANI ARTIŞ YETKİSİNE SAHİP OLACAK

Ödeme ölçülerinde artış yapılması konusunda Cumhurbaşkanı yetkili olacak. Ödemeler, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kaynaklarından karşılanacak. Yardımlar rastgele bir vergi yahut kesintiye tabi tutulmayacak ve haczedilemeyecek.

Yanıltıcı beyanda bulunanlardan yersiz ödemeler faiziyle tahsil edilecek

Yardım alırken gerçek dışı beyanda bulunulduğunun tespiti halinde, ödenen meblağ gecikme faiziyle birlikte iade edilecek. Gerekli ödeme bir ay içinde yapılmazsa, alacaklar ilgili vergi dairelerince 6183 sayılı Kanun kapsamında tahsil edilecek.

BAŞVURULAR NASIL YAPILACAK?

Başvuru süreci şu biçimde işleyecek:

* Doğumun akabinde çocuğun Kimlik Paylaşım Sistemi’ne (KPS) kaydı yapılacak.

* “Doğum Yardımı Başvuru Dilekçesi” doldurularak şahsen, iadeli taahhütlü posta yahut kargo yoluyla müracaat yapılacak.

* Müracaatlar, Aile ve Toplumsal Hizmetler Vilayet Müdürlükleri ile Toplumsal Hizmet Merkezleri tarafından alınacak.

* Kamu kurumlarında çalışan işçi, başvuruyu kendi kurumuna iletecek.

* Yurt dışında yaşayan vatandaşlar müracaatlarını Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya konsolosluklar aracılığıyla yapabilecek.
Yeni teşvik sistemi, demografik yapının sürdürülebilirliğini sağlamaya yönelik toplumsal siyaset araçları ortasında stratejik bir adım olarak bedellendiriliyor.

Doğum yardımı resmileşti: Üçüncü çocuk için aylık 5.000 TL takviye verilecek yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

‘ŞİRKET MAAŞ ÖDEMELERİNDE ZORLANIYORDU’

İşçi ve işveren arasında yaşanmış arabuluculuk olayını milliyet.com.tr’ye açıklayan Türkiye Arabulucular ve Arabuluculuk Merkezleri (TURAMEP) Sözcüsü Dr. Umut Metin şu ifadeleri kullandı: Ülkemizde, çalışan/işveren, kiracı/mülk sahibi, ortaklık sorunları, alacaklı/borçlu vb. taraflarda farklı anlaşmazlıklarda uygulanan arabuluculuk yıllar geçtikçe vatandaşlarca daha çok benimseniyor.

Gerçekte yaşanmış bir olayda mobilya üretimi yapan işveren şirketin geçmiş yıllara kıyasla gelirlerinde önemli bir düşüş yaşanmıştır. Bu durum, şirketin ödeme dengesini olumsuz etkilemiştir. Öyle ki şirket çalışanlarının maaş ödemelerini yapmakta zorlanır hale gelmiştir. Bir kısım çalışanlar maaş düzensizliği nedeniyle işten ayrılmıştır.

‘35 YILLIK ÇALIŞAN İŞTEN ÇIKARILDI’

Ekonomik zorluklar yaşayan işveren şirket, zorunlu tasarruf tedbirleri kapsamında, öncelikli olarak daha yüksek maaşlı olan ve uzun yıllardır çalışanların iş ilişkisini sonlandırma kararı almıştır.

Bu kapsamda işveren nezdinde 35 yıldır çalışan ustabaşı ile arabuluculuk görüşmelerine başlanmıştır. Ustabaşı, şirkete kendisini vakfetmiş ve manevi bağı yüksek, şirkete çok emek vermiş bir kişidir.

ÇALIŞAN TAZMİNATI TEK SEFERDE İSTEDİ

Arabuluculuk toplantısında 35 yıllık çalışana ödenecek toplam bedel konusunda aslında anlaşılmıştır. Lakin işten ayrılan ustabaşı toplam alacağının 2025 Ocak ayı sonuna kadar bir seferde ödenmesi konusunda ısrarcı olmuştur.

İŞVEREN ‘ÖDEMEYİ TEK SEFERDE YAPAMAM’ DEDİ

İşveren şirket ise zaten nakit sıkıntısı yaşandığını, ödemeyi tek seferde yapamayacağını ifade etmiştir. Tarafların birbirine gösterdiği samimiyet ve saygı toplantıda açıkça gözlemlense de ödeme zorluğu arabuluculukta anlaşmayı zora sokmuştur.

‘35 YILLIK ÇALIŞANIN EVLADI ÖNCEDEN ŞİRKETTE STAJYERLİK YAPMIŞ’

Toplantıda tarafları da tanıma imkanı bulan arabulucu, iş ilişkisi sonlanan çalışanın iş arayan ve işveren şirkette geçen yaz döneminde stajyerlik de yapmış genç bir evladı olduğu bilgisine ulaşmıştır. Bu bilgiyle arabulucu öncelikle işverenin işten çıkarmalar dışında yeni işe alım yapıp yapmadığını öğrenmek istemiştir. Şirkette bu kadar benimsemiş olan eski çalışanın aile fertlerine yönelik iş alımlarında bir öncelik verilip verilmediği sorulmuştur.

İşveren yetkilisi zaten şirkette işe alım süreçlerinde aynı aileden birden fazla çalışanın şirketlerinde çalışmasının rastlanan bir durum olduğunu ifade etmiştir. Ustabaşının oğlu da işveren şirkette başarılı bir staj dönemi geçirmiş ve düzgün karakterli olarak bilinmektedir.

BAŞLANGIÇTA KABUL ETMEMİŞTİ, TAKSİTLE TAZMİNATA RAZI OLDU

Bu haliyle arabulucu çalışana şu an iş arayan oğlunun, şirkette işe girmesini arzu edip etmeyeceğini özel görüşmede sormuştur. Çalışan bundan mutlu olacağını ifade etmiştir. Toplantı ertelenmiş, toplantı arasında ise çalışanın oğlunun işveren şirket İK yöneticisi ile iş görüşme yapması sağlanmıştır.

Tarafların işten ayrılan ustanın oğlu ile çalışmak konusunda şartlarda mutabık kalması üzerine, ikinci arabuluculuk toplantısı yapılmıştır. 35 yıllık çalışan kendisine, ailesine gösterilen olumlu yaklaşım ve oğlunun da aynı şirkette işe girmesi sebebiyle, başlangıçta kabul etmediği taksitle ödeme konusunda razı olmuştur.

4 TAKSİTLE ÖDEME KARARI!

Bu haliyle taraflar, iş ilişkisi sonlanan ustabaşının tazminatının Ocak- Mart- Mayıs-Haziran olarak belirlenerek, 4 eşit taksitte ödenmesi konusunda mutabık kalmış, diğer taraftan şirketi bilen ve ayrılan ustabaşının evladının da aynı şirkette işe girmesi sağlanmıştır.”

Milliyet

35 yıllık çalışan işten çıkarıldı! İşveren taksitle ödemek istedi: Dikkat çeken tazminat kararı yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

‘ARACIMI SATAMAYINCA SİPARİŞİ İPTAL ETMEK İSTEDİM’

Kararı memnuniyetle karşıladığını ifade eden Karadeniz, “Bir araç almayı düşünüyordum. Almak istediğim aracı satan firmanın internet üzerinden uygun fiyatlı bir modeli satışa sunulmuştu. İnternet sitelerine girip, bir sipariş oluşturdum. 50 bin liralık ön ödeme aldılar. 1,5-2 aylık bir bekleme süreci vardı. Kalan ödemeyi tamamlayınca araç teslim edilecekti. O süreçte mevcut aracımı satışa çıkarmıştım. Araya bayram girdi. Ödemeyi tamamlamam gerekiyordu. Ancak aracımı satamayınca siparişi iptal etmek istedim. Daha sonra firmaya bunu bildirince 50 bin liralık ön ödemenin iade edilemeyeceğini öğrendim. İnternetten yaptığım araştırmalarda bununla ilgili başka şikayetler de olduğunu gördüm. Şikayet yazmak yerine Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurdum” dedi.

‘BELGELERİMİ FİRMAYA İLETTİM’

Firmanın geri dönüşünü beklediğini kaydeden Karadeniz, “50 bin lira ödemiştim. Toplam tutar ise 1 milyon 850 bin liraydı. İnternetten araştırma yaptım. Tüketici Hakem Heyeti’ni öğrendim. Oraya başvurmak için belli bir limit var. Daha yüksek olsaydı Tüketici mahkemelerine başvurmam gerekecekti. Şu an firmanın dönüş yapmasını bekliyorum. Mail üzerinden ulaştım. Belgelerimi firmaya ilettim. Hukuk ekibinin dönüş yapmasını bekliyorum. 2 haftalık bir süreleri var” diye konuştu.

‘SİPARİŞ FORMUNA BAĞLI KESİNTİLER YASAL DEĞİL’

İzmir Tüketici Hakem Heyeti Üyesi Avukat Salih Emrah Ertan da elektrikli araçların piyasaya sürülmesi ile birlikte hakem heyetine başvuruların arttığını söyledi. Yeni firmaların ortaya çıkması ile bayi ağı olmayan firmalar üzerinden internetten elektrikli araç satışlarının yoğunlaştığını söyleyen Ertan, “Vatandaşlar internetten bir sipariş oluşturup, bir kısmını peşin ödeyip geri kalan bedelin tamamını ödeyerek internetten araba satın alabiliyor. Ama bu süreçte bazen iptaller olabiliyor. Satıcı firma, tüketici ya da süreçten kaynaklı iptaller yaşanabiliyor. Bu iptaller sırasında bazı firmaların tüketiciden aldıkları peşinatı iade etmemeleri durumunda tüketici hakem heyetlerine başvurular yapılıyor. Bu başvurularda genellikle mahkemelerin de onayladığı şekilde, bedellerin tüketiciye iadesi sağlanıyor. Çünkü kanunun aradığı şartlarda bir resmi noter huzurunda yapılan satış yok. Sipariş formuna bağlı olarak cayma bedeli ya da sipariş bedeli adı altında yapılan kesintiler yasal görünmüyor. Bunu tüketiciden talep etmeleri yasal görünmediği için iade yoluna gidiliyor” dedi.

SİPARİŞ FORMLARI TÜKETİCİ ONAYI İLE GEÇERLİ

Ticaret Bakanlığı tarafından geçen ağustos ayında yayınlanan ‘Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik’ kapsamındaki 13’üncü maddenin 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girdiğini kaydeden Salih Emrah Ertan, “Bu yönetmelikte internetten yapılan sipariş formlarının tüketicinin onayı ile geçerli olacağı, 14 gün içinde tüketicinin cayma hakkı olduğu ve bu sürede herhangi bir cezai şart uygulanamayacağı belirtiliyor. 7 gün içinde teslime hazır hale gelen taşıtlarla ilgili en fazla yüzde 10’a kadar bir peşinat ya da borçlandırıcı evrak alınabileceği düzenleniyor. Bu maddede teslimatın en geç 45 gün içerisinde yapılması gerektiği belirtiliyor. Tüketicinin 14 gün içinde cayma hakkı var ancak daha sonraki caymalarda da tüketici ‘bu bedeli ödemek zorundadır’ diye yorumlamamak lazım. Her olayın özelliğine göre bu şartın geçersizliği ve peşinatın tüketiciye iadesi durumu oluşabilir” diye konuştu.

14 GÜNLÜK CAYMA SÜRESİ

Ertan, “Yönetmeliğe göre tüketicinin 14 günlük cayma süresi var. Bu sürede tüketici herhangi bir sebep belirtmeden siparişten vazgeçebilir. Bunun dışında tüketiciye süresinde teslimat yapılmazsa yine vazgeçebilir. Tüketiciye vaat edilen nitelikler yoksa ya da o süreçle ilgili vaat edilen sürecin nitelikleri uygun olmazsa tüketici yine haklı sebeple vazgeçebilir. Araç geldikten sonra arızalı çıkarsa, herhangi bir üretim aksamında arıza varsa, tüketici ayıp nedeniyle sözleşmeden vazgeçebilir, arabayı iade edip bedel iadesi isteyebilir. Aynı nitelikteki aracın ayıpsız halini talep edebilir. Ücretsiz onarım isteyebilir. Ek olarak ayıp oranında bedel indirimi talep edebilir. Bilirkişi raporu alındığında örneğin aracın yüzde 10 değerinde bir indirim alabilir” dedi.

KARAR SÜRESİ 3-8 AY

Vatandaşların tüketici hakem heyetlerine Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) ve e-Devlet üzerinden başvuru yapabileceğini açıklayan İzmir Tüketici Hakem Heyeti Üyesi Ertan, başvuru koşulları hakkında şu bilgileri verdi: “Tüketiciler sipariş formu, satış sözleşmesi, fatura, noter senedi gibi belgeleri ibraz ederek başvurabilir. Eğer bir arıza varsa, bununla ilgili fotoğraf ya da servis fişini de ekleyebilirler. Fiziksel olarak kendi ikametlerinin bulunduğu ilçe kaymakamlıklarından ilçe hakem heyetlerine, il hakem heyetine veya satıcının adresinin olduğu hakem heyetine dosya oluşturarak başvuru dilekçesi ile başvurabilirler. Tüketici hakem heyetleri, 3 ile 8 ay arasında kararlarını verir. Her dosya üzerinde tüketicinin ve satıcının haklarını gözeterek kanuna göre bir karar vermeye çalışılıyor.”(DHA)

Milliyet

50 bin TL’lik ön ödeme mağduru! İnternetten elektrikli otomobil siparişi verdi: Vazgeçince parasını alamadı! yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Mart ayı öncesinde pek çok banka promosyon tutarlarında artışa gitti. Bir kamu bankası 12 bin TL promosyona ek 15 bin TL’ye varan nakit ödeme ile birlikte toplamda 27 bin TL promosyon ödemesi için kampanya başlattı. Özel bankalarda da promosyon tutarları 25 bin TL’yi buluyor.

‘BANKALAR KAMPANYA İLE PROMOSYONLARI ARTIRDI’

Peki mart ayında SGK ile bankalar arasında yeni protokol imzalanır mı? Promosyonlar ne kadar artar? Emekliler promosyon anlaşması için mart sonrasını mı beklemeli?

Konuyla ilgili tüm merak edilenleri milliyet.com.tr’ye değerlendiren Sosyal Güvenlik Müşaviri Emin Yılmaz şu ifadeleri kullandı: “Bilindiği üzere emekli maaşlarına yılda iki defa güncelleme yapılmaktadır. 2024 yılının ikinci yarısına ait yüzde %15,75 oranındaki enflasyon verisinin kesinleşmesiyle birlikte maaş farkları hesaplara yatmıştır. Bankalar da bu pazarda müşteri kapmak amaçlı çeşitli kampanyalarla verilen promosyon oranlarını artırmışlardır. Promosyon ödemeleri emekli maaşları ve bankalara göre değişiklik göstermekle birlikte şu anda 5 bin lira ile 27 bin lira arasında değişen tutarlar mevcuttur.

MARTTA BANKALAR İLE SGK ARASINDA YENİ ANLAŞMA OLACAK MI?

Halihazırda 19 adet kamu ve özel bankalar ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasındaki anlaşmanın yenilenmesi gündemde. En son 28 Mart 2024 tarihinde SGK’nın emekli promosyonu ile ilgili basın duyurusunda emekli aylığı alan vatandaşlarımıza yönelik promosyon ödemeleri yaklaşık 2 katına çıkarılarak 8 bin ila 12 bin lira arasında belirlenmişti. Bu kapsamda ‘ölüm aylığı alan hak sahiplerine de 5 bin lira promosyon ödemesi yapılacaktır’ şeklinde açıklama yapılmıştı.

En son yapılan anlaşmanın 2024 yılı Mart döneminde en düşük emekli aylığı 10 bin TL iken imzalandığını belirtmek isterim.

Geldiğimiz noktada en düşük emekli maaşı bir önceki sözleşme artışına göre yaklaşık %45 oranında artarak 14.469 TL üzerinden güncellendi. Fakat promosyon taban aylıklarında bir anlaşma olmadığından dolayı o kısımda enflasyon ile eriyip gitti. Muhtemel olarak mart ayı içerisinde tekrar bir çalışma olacağı kanaatindeyim.

YENİ DÖNEMDE PROMOSYONLAR NE KADAR ARTACAK?

Bir önceki örnekte olduğu gibi minimum %50 artış olması gerektiğini vurgulamak isterim. İlgili protokolde en düşük taban promosyon miktarları belirlenmekte, almış olduğunuz maaşa göre değişkenlik göstermektedir. %50’lik bir artışla promosyon tutarlarının 12 bin lira ile 18 bin lira arasında belirlenip bankaların kendi içlerindeki ek ödemelerle birlikte bu rakamın daha da üst seviyelere çıkacağını değerlendiriyorum.

Hatta şu anda bir kamu bankası 12 bin TL promosyona ek 15 bin TL’ye varan nakit ödeme ile birlikte toplamda 27 bin TL promosyon ödemesi için kampanya başlattı. Buradan yola çıkarak %50’lik artışla zaman içerisinde promosyonların 40 bin TL’ye kadar yükselebileceğini düşünüyorum.

EMEKLİLER MART AYINI MI BEKLEMELİ?

Evet, beklemelerini tavsiye ederim. Protokol açıklaması SGK tarafından kamuoyuna duyurulduğu zaman bankalar arasında rekabet olacaktır.”

Milliyet

Emekliler dikkat! Bankalardan promosyon ayarı: Ödemeler tutarları değişti yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Emekli bayram ikramiyeleri bu yıl yüzde 50 arttırılarak 3 bin TL olarak ödenecek. Emekli bayram ikramiyesi, Türkiye’de her yıl Ramazan ve Kurban Bayramları’nda tüm emeklilere eşit miktarda ödeniyor. Emekli bayram ikramiyeleri, bu yıl Ramazan ve Kurban bayramları öncesinde iki kez, toplamda 6 bin lira olarak ödenecek.

Ramazan Bayramı heyecanını yaşayan emekliler, ikramiye ödemelerini bu yıl dört gözle bekliyor. İkramiye ödemelerinden SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı emeklileriyle beraber; dul ve yetim maaşı alanlar, şampiyon sporcular, şehit yakınları, gaziler, güvenlik korucuları, terörden zarar gören siviller, ölüm aylığı ve sürekli iş göremezlik geliri alanlar, vazife malullüğü ile 65 yaş aylığı alanlar yararlanabilecek.

HİSSELERİ ORANINDA ALACAK

Dul ve yetim maaşı alanlar, bayram ikramiyesini hisse oranları kadar alacak. Vefat eden sigortalının çocuğu olması durumunda eşine yüzde 50 oranında ödeme yapılıyor. Çocuklara ise yetim maaşı olarak yüzde 25 hisse oranında ödeme gerçekleştiriliyor.
Vefat eden sigortalının çocuğu olmaması durumunda ödeme yüzde 75’e yükseliyor. Emekli bayram ikramiyeleri de bu hisse oranına göre yatırılacak. Yüzde 50 hisse oranında ölüm aylığı alana 1.500 lira, yüzde 75 hisse oranında ölüm aylığı alana 2 bin 250 TL ikramiye yatırılacak. Yetim aylığı alan ve yüzde 25 hisse oranında aylık alana ise 750 lira ikramiye ödemesi yapılacak. Emekli bayram ikramiyeleri yüzde 50 tutarındaki artışla 3 bin TL yapılmıştı. Bayram ikramiyesi ödemeleri şubelere gitmeden kontrol edilebilecek. İkramiyeye hak kazananlar, e-Devlet üzerinden “Emekliler için Bayram İkramiyesi ve Seyyanen Ödeme Sorgulama” yazarak ikramiyenin durumunu sorgulayabiliyor. Ayrıca maaşların yatırıldığı bankaların internet bankacılığı ve mobil uygulamaları üzerinden ikramiyelerin yatıp yatmadığı öğrenilebiliyor.

TAKVİM NASIL OLACAK?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından bir süre önce açıklanan takvime göre; SSK kapsamında gelir ve aylık alanların ödeme günü 17 ve 18 olanlara yarın, 19, 20, 21, 22 olanlara 3 Nisan, 23, 24, 25, 26 olanlara 4 Nisan tarihinde ödeme gerçekleştirilecek.

BAĞ-KUR EMEKLİLERİ

Bağ-Kur kapsamında gelir ve aylık alanların ödemelerinin tamamı aynı gün yatırılacak. 4B Bağ-Kur emeklileri, bayram ikramiyelerini 5 Nisan’da alabilecek. 4C Emekli Sandığı kapsamından her ayın 1 ile 5’i arasında aylık olanların ödeme günü; 1 ve 2 olanların yarın(2 Nisan), 3, 4 ve 5 olanlara aylıkları ile birlikte aynı günde olmak üzere 3-5 Nisan tarihleri arasında bayram ikramiyelerini ödenecek.

Emekli bayram ikramiyesi zammı, 2023 yılında maaş artışları sonrasında açıklanmış, ikramiyeler 1100 liradan 2 bin TL’ye çıkarılmıştı. Böylelikle emeklilere geçtiğimiz yıl Ramazan ve Kurban Bayramı’nda 2 bin lira, toplamda 4 bin lira ikramiye ödemesi gerçekleşmişti.

BİRDEN FAZLA AYLIĞI OLANLAR

SGK’dan birden fazla dosyadan gelir ve aylık alan emekli ve hak sahiplerine, en fazla ödemeye hak kazandıkları dosya üzerinden ikramiye verilecek. Örneğin bir kişi hem kendi emekli aylığı, hem de ölen eşinden dolayı dul aylığı alıyorsa sadece kendi emekliliğinden dolayı 3 bin lira ikramiye alacak.

27.5 MİLYAR EK DESTEK

Emeklilere bayram ikramiyesi uygulaması 2018 yılında başladı. Şu ana kadar 10 bayramda emekliye verilen ikramiye tutarı 166 milyar lira olarak gerçekleşti. Bin liralık artış emekli için ek 27.5 milyar liralık destek anlamına geliyor.

Bayram ikramiyeleri yarın cepte yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Bu uygulamanın önümüzdeki dönemde dijital yayıncılığın güçlü olduğu Türkiye dahil birçok ülkede yaygınlaşması bekleniyor. Hem yayıncı kuruluşlar hem de araştırmacılar, gerekli hukuki altyapıları oluşturacak adımların ivedilikle atılması yönündeki çağrılarını sık sık yineliyor.

Kanada konuyu yeniden gündeme taşımakla birlikte bu alanda ilk örnek Avustralya oldu.

“Küresel bir hareketin başlangıç noktası” olarak nitelendirilen Avustralya Haber Medyası Pazarlık Yasası (NMBC) 2 Mart 2021’de yürürlüğe girdi ve yaklaşık 3 yıldır başarıyla uygulanıyor.

Yasa kapsamında medya şirketleri Alphabet (Google’ın tepe kuruluşu) ve Meta (Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın tepe kuruluşu) gibi şirketlerle müzakere masasına oturuyor. Bu müzakereler uzlaşıyla sonuçlanmadığı takdirde, ödeme miktarı hükümetin tayin ettiği bir hakem tarafından belirleniyor.

Hazır konu Türkiye’de de tartışılıyorken, söz konusu yasanın mimarı, Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC) eski Başkanı ve Avustralya Ulusal Üniversitesi Crawford Kamu Politikaları Okulu öğretim üyesi Rodney Sims, Hürriyet’ten Sevin Turan’a konuştu.

“YASA OLMADIĞI TAKDİRDE ÖDEME TALEPLERİNİ GÖZ ARDI EDEBİLİYORLAR”

Sims öncelikle hükümetlerin büyük teknoloji şirketlerinin yayıncılara ödeme yapmasını sağlamaktaki rolüne vurgu yaparak, “Zorlayıcı bir yasa olmadığı takdirde, platformlar faydalandıkları haber içeriklerinin karşılığını ödemeyecekler” dedi ve ekledi:

“O kadar güçlüler ki böyle bir yasa olmadığı takdirde medyanın ödeme taleplerini göz ardı edebiliyorlar.”

Dünyanın dört bir yanındaki yayıncılara ilham olan pazarlık yasasını tasarlarken hangi faktörleri göz önünde bulundurduklarıyla ilgili de konuşan Sims, “Yasa kapsamında bir müzakere gerekliliği söz konusu. Ancak bu müzakerelerden medya şirketlerini tatmin edecek bir sonuç çıkmazsa o zaman hakem mekanizması devreye giriyor” dedi.

Peki yaklaşık 3 yılda yasanın getirdiği kazanımlar ne oldu? Bu soruyu yönelttiğimiz Sims, genel tabloyu şu şekilde tarif etti:

“Medya şirketleriyle ve gruplarıyla platformlar arasında yapılan müzakerelerin sonucunda, yayıncılara her yıl toplamda 250 milyon Avustralya dolarına yakın (170 milyon ABD doları) ödeme yapılıyor. Şu ana kadar müzakereler olumlu sonuçlandığı için hakem müdahalesine ve merkezi dağıtıma gerek olmadı.”

“DAHA FAZLA HABER, DAHA FAZLA HABER KAYNAĞI”

Bu süreçte basın sektöründe gazetecilikle ilgili iş ilanlarında yüzde 46’lık bir artış kaydedildiğini de sözlerine ekleyen Sims, “‘Gazeteci olmak için bundan daha iyi bir zaman olamaz’ sözünü sıklıkla duyuyoruz” diye konuştu.

Bunun halkın genelinin de faydasına olduğunu vurgulayan Sims, “Artık daha fazla haber ve daha fazla haber kaynağımız var” dedi.

Sidney Teknoloji Üniversitesi İletişim Fakültesi Medya Dönüşüm Merkezi Direktörü Monica Attard da geçtiğimiz günlerde Hurriyet.com.tr’ye yaptığı açıklamada, medya kuruluşlarıyla teknoloji şirketleri arasında imzalanan gizlilik sözleşmelerinin ödemelerin nasıl harcandığıyla ilgili ayrıntıların açıklanmasına engel olduğunu belirtmiş, “Ancak anekdotsal veriler, ödeme alan şirketlerin çalışan sayılarını gözle görülür biçimde artırdığına işaret ediyor” demişti.

Columbia Üniversitesi Gazetecilik Okulu öğretim üyesi Bill Grueskin ise yasanın birinci yılında kaleme aldığı rapora atıfla şu örnekleri vermişti:

“Avustralya’nın resmi radyo ve televizyon yayıncılarından biri olan ABC, ülkenin en ücra köşelerinde 50 yeni muhabir görevlendirebildi. Yarrawonga Chronicle ve Deniliquin Pastoral Times gibi gazetelerin yayıncısı McPherson Media Group, muhabir ve editör maaşlarının yüzde 30’unu teknoloji şirketlerden gelen parayla ödeyebildi. The Guardian Australia’nın 70 olan muhabir ve editör sayısı 1 yıl içinde 100’ün üzerine çıktı. Gazete yöneticileri bunda teknoloji şirketlerinden gelen paranın önemli bir faktör olduğunu belirtti.”

Grueskin, Attard’ın, “Öğrencileri staj yapmaya ikna edemiyorum çünkü tam zamanlı işler bulmaları çok kolaylaştı. Bu değişimin teknoloji şirketlerinden gelen ödemelerle aynı zamanda yaşanması dikkat çekici. Yemin ediyorum 20 yıldır böyle bir şey görmedim” sözlerini de aktarmıştı.

NEDEN ÇİFTE STANDART?

Teknoloji şirketlerinin Avustralya’da uygulanan regülasyonlara ayak uydururken, ABD’de ya da başka bir ülkede neden benzer kurallara karşı savaşacaklarına dair bir açıklama getiremediğini de ifade eden Grueskin, “Bu fikir yaygınlaşırsa sırtlanacakları yükün daha karmaşık ve masraflı olacağını biliyorlar. Avustralya büyük bir pazar değil, buna rağmen Facebook ve Google kendilerini onlarca siteyle pazarlık yaparken buldu. ABD’nin nüfusu Avustralya’nın 13 katı, medya piyasası da çok daha karmaşık. Teknoloji şirketlerinin Avustralya’daki tecrübesini ABD’ye uyarladığınızda 2 milyar Amerikan doları ödeme yapmak zorunda kalabilirler” diye konuşmuştu.

Milliyet

Tüm dünyaya örnek olan uygulamanın mimarı: Zorlayıcı bir yasa olmadan, platformlar habere para ödemeyecek yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

HANEDE HASTA VARSA

İhtiyaç sahibi vatandaşlara sunulan doğal gaz desteği, yeni düzenlemeyle aylık asgari 112-azami 312 liradan; 188 lira ila 438 liraya yükseltildi. 8 ay üzerinden yapılan doğal gaz yardımı ödeme miktarı, yıllık 1500 TL ila 3500 lira arasında değişen miktarlarda ödenebiliyor.

Doğal gaz desteği başvuru işlemleri e-Devlet üzerinden alınıyor. T.C. kimlik numarası ve şifresiyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, “Sosyal Yardım Başvuru Hizmeti” sayfasına giriş yapan adaylar kimliklerini doğrulayarak başvurularını iletebiliyor. Doğal gaz yardımı ödemeleri hak sahiplerinin PTT kartına yatırılıyor. Yardıma hak kazanan vatandaşlar, PTT’ye doğal gaz faturalarını ibraz ederek destekten yararlanabiliyor. Yardımın miktarı, başvurunun ardından belirleniyor.

İŞTE BAŞVURU ŞARTLARI

“Doğal Gaz Tüketim Desteği” programından vatandaşların faydalanabilmesi için, başvuru sahibinin Türk vatandaşı olması, e-devlet üzerinden destek programına başvurması, doğal gaz arzı sağlanan ilçe ya da beldede ikamet ediyor olması, ikamet adresinde ön ödemeli ya da faturalı sayaca bağlı doğal gaz aboneliği bulunması, ödenecek faturasının mesken abone grubuna ait olması, hakkında ilgili Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca hak sahipliği kararı verilmesi gerekiyor.

Sağlık raporu bulunan kronik hastalara veya hayatlarını cihaza bağlı sürdüren vatandaşlara doğal gazda ek ödeme yapılıyor. Bunun için vatandaşların başvuru sırasında, beyan ettiği hastalığına dair rapor bilgilerini ibraz etmesi isteniyor. Hastaların yaşadığı hanelere, yüzde 5 fazla doğal gaz yardımı ödemesi yapılıyor.

Milliyet

Yıllık 3500 TL’ye kadar doğal gaz yardımı var! Bu parayı kimler alabilir? Nasıl başvuru yapılır? yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Avustralya’nın ve Avrupa Birliği üyesi altı ülkenin (Almanya, Fransa, Macaristan, Avusturya, Hollanda ve İrlanda) ardından Kasım ayında Kanada Kültürel Miras Bakanı Pascale St-Onge, Google’ın ülkedeki yayıncılara toplamda 100 milyon Kanada dolarına (73,5 milyon Amerikan doları) varacak meblağda ödeme yapmayı kabul ettiğini duyurdu. Bu gelişme, benzer uygulamaların hayata geçirilmesinin talep edildiği Türkiye, ABD, Birleşik Krallık, Endonezya, Güney Afrika gibi pek çok ülkede beklentileri artırdı.

Diğer ülkeler için önemli bir emsal teşkil eden Kanada’daki yasa, ödemelerin yayıncı kuruluşlar arasında adil bir biçimde dağıtımını öngörüyor. Aslına bakılırsa, Google ve Meta birkaç yıldır çeşitli yayıncılarla özel anlaşmalar imzalıyor. Google yetkilileri, 2020’den bu yana 22 ülkede bu anlaşmaları yaptıklarını ve gazeteciliğe 1 milyar dolar aktardıklarını açıkladı. Ancak bu anlaşmalar hükümetlerin gözetimi olmaksızın yapıldığında, paranın hangi yayıncılara gideceği konusunda tek söz sahibi teknoloji şirketleri oluyor.

GOOGLE TRAFİK AKIŞINI KESMEDEN ANLAŞMA SAĞLANDI

Hürriyet’ten Sevin Turan’ın haberine göre, Google’ın Kanadalı yayıncılara ödeme yapmasının zeminini oluşturan yasa, Haziran ayında kabul edildi. Ağustos ayında Meta, Facebook ve Instagram algoritmalarında bir değişikliğe giderek Kanadalı kullanıcıların haber içeriklerini paylaşmalarını ve görmelerini engelledi.

Bu karar özellikle küçük yayıncıları ve ağırlıklı olarak 25 yaş altı kullanıcılara hitap eden içeriklerle öne çıkan internet sitelerini olumsuz etkiledi. Google’ın da benzer bir karar alıp yayıncıların sitelerine giden bağlantıları engellemesi ihtimali, Kanadalı yayıncıları endişeye düşürdü.

Nitekim, yasanın kabulünden birkaç ay önce Google, Kanada’da bu senaryonun testlerini gerçekleştirmiş, yayıncılar bunu bir gözdağı olarak algılamıştı. 73,5 milyon dolarlık anlaşma, Google’ın yayıncıların bağlantılarını engellemeyeceği anlamına geliyor.

KANADA 126 MİLYON DOLAR TALEP ETMİŞTİ

Ne var ki Kanadalı yayıncılara ödenecek olan miktar beklentilerin çok altında kaldı. Zira yasa taslağında Meta ve Google’ın yıllık gelirlerinin en az yüzde 4’ünü yayıncılara ödemesi öngörülüyordu. Bu da hükümet kaynaklarına göre Google için 126 milyon dolar anlamına geliyordu.

Google, Kanada’daki aramaların toplamı içinde haber aramalarının oranının yüzde 2’nin altında olduğunu savunuyor. Şirketin yasayla ilgili açıklamasında da yüzde 4’ün keyfi bir oran olduğu ve “haberle ilişkili bağlantıların ticari değerini abarttığı” belirtilmişti. Varılan sonuç Kanada hükümetinin Google’ın koşullarını kabul ettiğini gösteriyor.

Öte yandan Ekim ayı sonlarında yayımlanan bir araştırma, Google’ın yayıncılara yapması gereken ödemelerin halihazırdaki meblağların çok üzerinde olduğuna işaret ediyor. Columbia Üniversitesi, Houston Üniversitesi ve danışmanlık şirketi Brattle Group’tan araştırmacıların imzasını taşıyan “Paying for News: What Google and Meta Owe US Publishers” (Haberin Karşılığını Ödemek: Google ve Meta’nın ABD’li Yayıncılara Borcu Ne Kadar) başlıklı çalışmaya göre hem Google hem de Meta platformları üzerindeki haber içeriklerinin değerini olduğundan çok daha düşük gösteriyor.

ABD’DE ÖDEMELER 12 MİLYAR DOLARA ULAŞABİLİR

ABD’deki duruma odaklanan araştırmaya göre, Google’daki aramaların aşağı yukarı yüzde 35’i “haber medyasının içeriklerini arıyor”. Facebook’ta ise kullanıcılar zamanlarının yaklaşık yüzde 13’ünü haber içerikleriyle geçiriyor.

Facebook’un reklam gelirlerinin yüzde 6,6’sı, Google Arama’nın reklam gelirlerinin ise yüzde 17,5’i haber içeriklerinden geliyor.

Bu bağlamda, “ölçülü bir tahminle” yayıncılara her yıl Facebook’un 1,9 milyar dolar, Google’ın ise 10-12 milyar dolar ödeme yapması gerekiyor.

Uzmanlar Google Arama ve Facebook’un herhangi bir değer katmadan kullanıcılara sundukları haber içeriklerinden elde ettikleri toplam gelirlerin adil bir biçimde bölüşülmesi halinde bu sonuçlara ulaşıldığını belirtiyor.

Diğer ülkeler için önemli bir emsal teşkil eden Kanada’daki yasa, ödemelerin yayıncı kuruluşlar arasında adil bir biçimde dağıtımını öngörüyor. Aslına bakılırsa, Google ve Meta birkaç yıldır çeşitli yayıncılarla özel anlaşmalar imzalıyor. Google yetkilileri, 2020’den bu yana 22 ülkede bu anlaşmaları yaptıklarını ve gazeteciliğe 1 milyar dolar aktardıklarını açıkladı. Ancak bu anlaşmalar hükümetlerin gözetimi olmaksızın yapıldığında, paranın hangi yayıncılara gideceği konusunda tek söz sahibi teknoloji şirketleri oluyor.

KANADA’DA HAK EDİLEN, ÖDENENİN 7 KATI

Platformlar kullanıcı davranışlarıyla ilgili veri paylaşmadığından, araştırmacıların hesapları kullanıcı anketleriyle toplanan verilere dayanıyor. Bu hesaplamalar yüzde 100 isabetli olmasa bile, yayıncılara yapılan ödemelerle yapılması gereken ödemeler arasında bir uçurum olduğunu söylemek mümkün.

Örneğin araştırmanın metodolojisi Kanada’ya uygulandığında Google’ın yayıncılara ödemesi gereken miktar 550 milyon doları buluyor. Bu rakam, hükümetin talep ettiği miktarın 4, gerçekte ödenen miktarın ise 7 katından fazla.

Araştırmanın yazarlarından Columbia Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Kamu Yönetimi Okulu Teknoloji, Medya ve İletişim Uzmanlık Direktörü Anya Schiffrin ve Houston Üniversitesi Finans Bölümü öğretim üyesi Dr. Haaris Mateen, bu çarpıcı veriler ışığında soruları yanıtladı:

– Dünyanın dört bir yanında yayıncılar, hükümetlerden büyük teknoloji şirketlerinin haber içeriklerinin karşılığını ödemesini sağlayacak adımlar atmasını istiyor. Neden böyle bir ihtiyaç var?

Dünyanın her yerinde, haber yayıncıları, Google ve Facebook’un dağıttıkları haberler karşılığında adil ödemeler yapmasını sağlamakta zorlanıyor. Google ve Meta çok büyük şirketler oldukları için anlaşmanın şartlarını belirleyebiliyorlar.

Yayıncılar, teknoloji devleriyle pazarlık edebilecek güçte değil. Dahası masadan kalkma şansları da yok çünkü hem Google’a hem de Meta’ya bağımlılar. Google ve Meta da bunu biliyor ve adil karşılığın çok daha altında ödeme yapıyor. Birçok ülkede rekabetten sorumlu mercilerin sürece dahil olmasının sebebi bu.

Hükümetler, yayıncıların ve gazetecilerin emeğinin karşılığını alması için müdahale etmek zorunda.

— Makalenizde, reklam gelirlerinin yüzde 50-50 paylaşılması gerektiğine işaret ediyorsunuz. Ancak uygulamada durum çok farklı. Yine sizin hesaplarınıza göre, Kanada’daki yayıncıların hakkı 550 milyon dolarken, gerçekte alacakları para 73,5 milyon dolar. Bu uçurum nasıl kapanır?

Google, trafik rakamlarını açıklamıyor ve her zaman aramaların sadece yüzde 2’sinin haberle alakalı olduğunu öne sürüyor. Bu oranın gerçek olamayacak kadar düşük olduğu ortada. Bu nedenle ekibimizdeki ekonomistler, yayıncılara ödenmesi gereken meblağı belirlemek için başka araştırmalardan ve metotlardan faydalanmak zorunda kaldı.

Biz araştırmamızda önce teknoloji platformları ve haber yayıncılarının iş birliği yapmasıyla üretilen “ek değer”i hesapladık. Ardından piyasa gücünü denklemin dışında bırakarak, bu üretilen değerin birbirini tamamlayan iki servis arasında adil bir biçimde nasıl bölüşüleceğine baktık.

Ekonomik teori gereği hem dengenin hem de adaletin gözetildiği bir durumda, tarafların üretilen değeri yüzde 50-50 paylaşması en olası sonuçlardan biri.

Bu sadece teori de değil üstelik. Uygulamada birçok lisans anlaşması yüzde 50-50’lik bir paylaşım öngörüyor. Örneğin Spotify’ın gelirden müzisyenlere verdiği pay, Google ve Meta’nın yayıncılara verdiği paydan çok daha yüksek.

Maalesef, birçok ülkede yayıncılar, yaşadıkları maddi sıkıntılar nedeniyle Google’la anlaşmaya varıp adil miktarın altını almaya razı oluyor. Bu adil bir müzakere değil. Bu nedenle düzenleme şart. Daha zayıf olan taraf korunmalı.

— Türkiye’yle ilgili bir öngörünüz var mı?

Türkiye’deki yayıncılara bizim metodolojimizi kullanmalarını tavsiye ediyoruz. Ekonomi profesörleriyle birlikte çalışıp Türkiye’de haberin adil fiyatını hesaplayabilirler. Bir de şunu söylemek isterim: Yayıncılar birlikte hareket etmeli. Bu toplu pazarlıklar gelecekte üretken yapay zekâyı tartışma ve içeriği büyük dil modellerine lisanslama zamanı geldiğinde çok önemli olacak.

Sürecin doğru işlediği bir durumda, Google ve Meta’dan gelecek paranın yayıncılar arasında dengeli bir biçimde dağılmasını, sadece büyük yayıncıların değil, küçüklerin de faydalanmasını bekleriz. Temmuz 2023’te Johannesburg’da GIBS İşletme Okulu’nda bir grup gazeteci ve akademisyen bir araya gelerek, telif yasalarının nasıl olması gerektiğini tartıştı. Sonuçta ortaya çıkan çağrı metninde, gelecekte yapılacak anlaşmaların şeffaf olması, küçük yayıncıları da kapsaması ve ödemelerin gazetecilikle alakalı işleri desteklemek için kullanılmasının garanti edilmesi talep ediliyordu. Metne onlarca kurum temsilcisi imza koydu.

Milliyet

Dijital Telif Yasası ile ilgili gelişmeler sürüyor: Ödemeler ne kadar olmalı? yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Bu uygulamanın önümüzdeki dönemde dijital yayıncılığın güçlü olduğu başka ülkelerde de yaygınlaşması bekleniyor. Türkiye dahil pek çok ülkede hem yayıncı kuruluşlar hem de araştırmacılar, gerekli hukuki altyapıları oluşturacak adımların ivedilikle atılması yönündeki çağrılarını sık sık yineliyor.

Kanada’da yaşanan gelişme bu çağrıları daha da güçlendirdi. Ne var ki Kanada bu anlamda ilk örnek değil.

Teknoloji şirketlerinin haber gösterimi karşılığında yayıncılara ödeme yapmayı kabul ettiği ilk ülke 2021 yılında Avustralya oldu.

BİRİNCİ YILDA YAYIMLANAN RAPOR ÖNEMLİ DETAYLAR İÇERİYOR

2 Mart 2021’de yürürlüğe giren ve yaklaşık 3 yıldır başarıyla uygulanan Avustralya Haber Medyası Pazarlık Yasası (NMBC), sayesinde, medya şirketleri Alphabet (Google’ın tepe kuruluşu) ve Meta (Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın tepe kuruluşu) gibi şirketlerle müzakere masasına oturuyor. Bu müzakereler uzlaşıyla sonuçlanmadığı takdirde, ödeme miktarı hükümetin tayin ettiği bir hakem tarafından belirleniyor. Yasanın yürürlüğe girişinden sonraki 1 yıl içinde teknoloji devleriyle yayıncılar arasında 30’a yakın anlaşma yapıldığı da eldeki bilgiler arasında.

Avustralya’da medya projelerinin finansmanıyla tanınan ve kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Judith Neilson Enstitüsü, yasanın yürürlüğe girişinin birinci yılında yani Mart 2022’de uygulamaya ilişkin ayrıntıları içeren kapsamlı bir rapor yayımladı. Raporda, ilk bir yıl içinde yapılan ödemelerin miktarı, dağılımı, kullanım alanları gibi önemli başlıklar yer aldı.

Hürriyet’ten Sevin Turan, bu raporun yazarı Bill Grueskin Avustralya örneğinin dünyanın geri kalanındaki yayıncılar için ne anlama geldiğini sordu.

ABD’nin en önemli yayın kuruluşlarında muhabir, editör ve yönetici olarak görev yaptıktan sonra 2008 yılında Columbia Üniversitesi Gazetecilik Okulu’nda akademik dekanlık görevine getirilen Grueskin, sektörü hem yayıncı olarak hem de araştırmacı olarak iyi tanıyor. Bu açıdan Avustralya özelindeki gözlemleri başta kendi ülkesi olmak üzere benzer koşullardaki tüm ülkeler için önemli ipuçları içeriyor.

UZUN YILLARDIR SÜREN BİR SAVAŞIN SONUCU

Dünyanın dört bir yanında olduğu üzere Avustralya’da da medyanın yıllardır azalan reklam gelirleri, küçülen personel ve kapanan yayınlar gibi sorunlarla boğuştuğunu belirten Grueskin, elde edilen sonucun hükümetlerin büyük teknoloji şirketlerini haber karşılığında ödeme yapmaya zorlamasını isteyenler için bir başarı hikâyesi olduğunu belirtti.

Grueskin, Avustralya’da varılan anlaşmanın uzun yıllardır süren bir savaşın sonucu olduğunu vurgulayarak, “Yıllar boyunca platformlar çeşitli gazetecilik girişimlerine bağışlar yaparak, kapsamlı halkla ilişkiler ve lobi faaliyetleri yürüterek regülasyonların hayata geçirilmesini önlemeyi başardı. Ancak Rodney Sims başkanlığındaki Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC) bu engeli aştı” dedi ve ekledi:

“Aylar süren soruşturmaların ve hem basın kuruluşlarından hem de vatandaşlardan alınan sayfalar dolusu yorumun ardından ACCC gazetecilerin zaten bildiği şeyi kesinleştirdi: Amerikan teknoloji şirketleri bir zamanlar haber şirketlerine giden yüz milyonlarca dolarlık reklam gelirini silip süpürüyordu. Teknoloji ve medya sektörleri arasındaki güç dengesizliği günden güne artıyordu.”

MEDYA ŞİRKETLERİNİN İŞ BİRLİĞİ YAPMASI ETKİLİ OLDU

The Guardian Australia, News Corp Australia, Nine Entertainment gibi farklı duruşlara sahip büyük medya şirketlerinin iş birliği içinde hareket etmesinin ve parlamento nezdindeki çabalarının yasanın hayata geçmesinde etkili olduğunu belirten Grueskin, “Yayıncılar gelirlerini artırmak için ellerinden geleni yapıyorlar. Dijital platformların da tonla parası var. Bu koşullarda yayıncıların, gelirlerini artırmak için platformları hedeflemesi çok mantıklı” dedi.

Grueskin, Avustralya’daki büyük yayıncıların trafiklerinin yüzde 50’sinden fazlasının Google ve Facebook kaynaklı olduğunu, üstelik bu şirketlerin reklam pastasından pay alabilmek için birbirleriyle ve teknoloji devleriyle rekabet etmek zorunda olduklarını hatırlattı.

HEM İSTİHDAM ARTTI HEM İÇERİK

Yasanın kabulünden sonraki bir yıl içinde yapılan ödemelerin toplamının 200 milyon Avustralya dolarını (131 milyon Amerikan doları) bulduğunu ifade eden Grueskin, yayıncıların bu ödemeleri nerelere harcadığıyla ilgili şu örnekleri verdi:

“Avustralya’nın resmi radyo ve televizyon yayıncılarından biri olan ABC, ülkenin en ücra köşelerinde 50 yeni muhabir görevlendirebildi. Yarrawonga Chronicle ve Deniliquin Pastoral Times gibi gazetelerin yayıncısı McPherson Media Group, muhabir ve editör maaşlarının yüzde 30’unu teknoloji şirketlerden gelen parayla ödeyebildi. The Guardian Australia’nın 70 olan muhabir ve editör sayısı 1 yıl içinde 100’ün üzerine çıktı. Gazete yöneticileri bunda teknoloji şirketlerinden gelen paranın önemli bir faktör olduğunu belirtiyordu.”

Grueskin, Avustralyalı meslektaşı Monica Attard’ın, “Öğrencileri staj yapmaya ikna edemiyorum çünkü tam zamanlı işler bulmaları çok kolaylaştı. Bu değişimin teknoloji şirketlerinden gelen ödemelerle aynı zamanda yaşanması dikkat çekici. Yemin ediyorum 20 yıldır böyle bir şey görmedim” dediğini de aktardı.

TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİ ÇİFTE STANDARDI AÇIKLAYAMIYOR

Bununla birlikte Grueskin, hangi yayıncının hangi şirketten ne kadar ödeme aldığıyla ilgili detayların büyük bir gizlilikle korunduğunu ve bu gizliliğin pazarlıkta yayıncıların elini zayıflattığını belirterek şöyle devam etti:

“Örneğin 26 milyon nüfuslu Avustralya’nın en büyük iki kamu yayıncısından biri olan SBS, Google’dan ödeme aldı ama açıklanamaz bir biçimde Facebook tarafından anlaşma dışında bırakıldı. Halk sağlığı konusunda değerli paylaşımlar yapan ve kâr amacı gütmeyen bir site olan Croakey Health Media ise iki şirketten de hiçbir şey alamadı.

Yayıncılar, ne kadar talep edeceklerini ya da ne bekleyeceklerini bilmiyor. Teknoloji şirketlerinin ödemeleri belirlemek için kullandığı ölçümlerle ilgili bir netlik yok. Google’ın haberden sorumlu başkan yardımcısı Richard Gingras sitelerin kaç haber ürettiğine, ziyaretçi sayılarına ve pazardaki paylarına baktığını söylüyor. Facebook’un kriterlerini ise yayıncı kuruluşların pazarlık masasına oturan yetkilileri bile anlayabilmiş değil.”

Grueskin, Google ve Facebook’un anlaşmaların “bağlantı ya da tıklama ödemesi” gibi görülmesini istemediğini, bu nedenle Facebook News ve Google News Showcase gibi araçlarını ara çözüm olarak sunduğunu vurguladı.

Teknoloji şirketlerinin Avustralya’da uygulanan regülasyonlara ayak uydururken, ABD’de ya da başka bir ülkede neden benzer kurallara karşı savaşacaklarına dair bir açıklama getiremediğini de ifade eden Grueskin, “Bu fikir yaygınlaşırsa sırtlanacakları yükün daha karmaşık ve masraflı olacağını biliyorlar. Avustralya büyük bir pazar değil, buna rağmen Facebook ve Google kendilerini onlarca siteyle pazarlık yaparken buldu. ABD’nin nüfusu Avustralya’nın 13 katı, medya piyasası da çok daha karmaşık. Teknoloji şirketlerinin Avustralya’daki tecrübesini ABD’ye uyarladığınızda 2 milyar Amerikan doları ödeme yapmak zorunda kalabilirler” öngörüsünde bulundu.

Milliyet

Avustralya’nın dijital telif başarısının sırrı ne? Teknoloji devleri çifte standarda açıklama getiremiyor yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.