Bu uygulamanın önümüzdeki dönemde dijital yayıncılığın güçlü olduğu Türkiye dahil birçok ülkede yaygınlaşması bekleniyor. Hem yayıncı kuruluşlar hem de araştırmacılar, gerekli hukuki altyapıları oluşturacak adımların ivedilikle atılması yönündeki çağrılarını sık sık yineliyor.

Kanada konuyu yeniden gündeme taşımakla birlikte bu alanda ilk örnek Avustralya oldu.

“Küresel bir hareketin başlangıç noktası” olarak nitelendirilen Avustralya Haber Medyası Pazarlık Yasası (NMBC) 2 Mart 2021’de yürürlüğe girdi ve yaklaşık 3 yıldır başarıyla uygulanıyor.

Yasa kapsamında medya şirketleri Alphabet (Google’ın tepe kuruluşu) ve Meta (Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın tepe kuruluşu) gibi şirketlerle müzakere masasına oturuyor. Bu müzakereler uzlaşıyla sonuçlanmadığı takdirde, ödeme miktarı hükümetin tayin ettiği bir hakem tarafından belirleniyor.

Hazır konu Türkiye’de de tartışılıyorken, söz konusu yasanın mimarı, Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC) eski Başkanı ve Avustralya Ulusal Üniversitesi Crawford Kamu Politikaları Okulu öğretim üyesi Rodney Sims, Hürriyet’ten Sevin Turan’a konuştu.

“YASA OLMADIĞI TAKDİRDE ÖDEME TALEPLERİNİ GÖZ ARDI EDEBİLİYORLAR”

Sims öncelikle hükümetlerin büyük teknoloji şirketlerinin yayıncılara ödeme yapmasını sağlamaktaki rolüne vurgu yaparak, “Zorlayıcı bir yasa olmadığı takdirde, platformlar faydalandıkları haber içeriklerinin karşılığını ödemeyecekler” dedi ve ekledi:

“O kadar güçlüler ki böyle bir yasa olmadığı takdirde medyanın ödeme taleplerini göz ardı edebiliyorlar.”

Dünyanın dört bir yanındaki yayıncılara ilham olan pazarlık yasasını tasarlarken hangi faktörleri göz önünde bulundurduklarıyla ilgili de konuşan Sims, “Yasa kapsamında bir müzakere gerekliliği söz konusu. Ancak bu müzakerelerden medya şirketlerini tatmin edecek bir sonuç çıkmazsa o zaman hakem mekanizması devreye giriyor” dedi.

Peki yaklaşık 3 yılda yasanın getirdiği kazanımlar ne oldu? Bu soruyu yönelttiğimiz Sims, genel tabloyu şu şekilde tarif etti:

“Medya şirketleriyle ve gruplarıyla platformlar arasında yapılan müzakerelerin sonucunda, yayıncılara her yıl toplamda 250 milyon Avustralya dolarına yakın (170 milyon ABD doları) ödeme yapılıyor. Şu ana kadar müzakereler olumlu sonuçlandığı için hakem müdahalesine ve merkezi dağıtıma gerek olmadı.”

“DAHA FAZLA HABER, DAHA FAZLA HABER KAYNAĞI”

Bu süreçte basın sektöründe gazetecilikle ilgili iş ilanlarında yüzde 46’lık bir artış kaydedildiğini de sözlerine ekleyen Sims, “‘Gazeteci olmak için bundan daha iyi bir zaman olamaz’ sözünü sıklıkla duyuyoruz” diye konuştu.

Bunun halkın genelinin de faydasına olduğunu vurgulayan Sims, “Artık daha fazla haber ve daha fazla haber kaynağımız var” dedi.

Sidney Teknoloji Üniversitesi İletişim Fakültesi Medya Dönüşüm Merkezi Direktörü Monica Attard da geçtiğimiz günlerde Hurriyet.com.tr’ye yaptığı açıklamada, medya kuruluşlarıyla teknoloji şirketleri arasında imzalanan gizlilik sözleşmelerinin ödemelerin nasıl harcandığıyla ilgili ayrıntıların açıklanmasına engel olduğunu belirtmiş, “Ancak anekdotsal veriler, ödeme alan şirketlerin çalışan sayılarını gözle görülür biçimde artırdığına işaret ediyor” demişti.

Columbia Üniversitesi Gazetecilik Okulu öğretim üyesi Bill Grueskin ise yasanın birinci yılında kaleme aldığı rapora atıfla şu örnekleri vermişti:

“Avustralya’nın resmi radyo ve televizyon yayıncılarından biri olan ABC, ülkenin en ücra köşelerinde 50 yeni muhabir görevlendirebildi. Yarrawonga Chronicle ve Deniliquin Pastoral Times gibi gazetelerin yayıncısı McPherson Media Group, muhabir ve editör maaşlarının yüzde 30’unu teknoloji şirketlerden gelen parayla ödeyebildi. The Guardian Australia’nın 70 olan muhabir ve editör sayısı 1 yıl içinde 100’ün üzerine çıktı. Gazete yöneticileri bunda teknoloji şirketlerinden gelen paranın önemli bir faktör olduğunu belirtti.”

Grueskin, Attard’ın, “Öğrencileri staj yapmaya ikna edemiyorum çünkü tam zamanlı işler bulmaları çok kolaylaştı. Bu değişimin teknoloji şirketlerinden gelen ödemelerle aynı zamanda yaşanması dikkat çekici. Yemin ediyorum 20 yıldır böyle bir şey görmedim” sözlerini de aktarmıştı.

NEDEN ÇİFTE STANDART?

Teknoloji şirketlerinin Avustralya’da uygulanan regülasyonlara ayak uydururken, ABD’de ya da başka bir ülkede neden benzer kurallara karşı savaşacaklarına dair bir açıklama getiremediğini de ifade eden Grueskin, “Bu fikir yaygınlaşırsa sırtlanacakları yükün daha karmaşık ve masraflı olacağını biliyorlar. Avustralya büyük bir pazar değil, buna rağmen Facebook ve Google kendilerini onlarca siteyle pazarlık yaparken buldu. ABD’nin nüfusu Avustralya’nın 13 katı, medya piyasası da çok daha karmaşık. Teknoloji şirketlerinin Avustralya’daki tecrübesini ABD’ye uyarladığınızda 2 milyar Amerikan doları ödeme yapmak zorunda kalabilirler” diye konuşmuştu.

Milliyet

Tüm dünyaya örnek olan uygulamanın mimarı: Zorlayıcı bir yasa olmadan, platformlar habere para ödemeyecek yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Bu uygulamanın önümüzdeki dönemde dijital yayıncılığın güçlü olduğu başka ülkelerde de yaygınlaşması bekleniyor. Türkiye dahil pek çok ülkede hem yayıncı kuruluşlar hem de araştırmacılar, gerekli hukuki altyapıları oluşturacak adımların ivedilikle atılması yönündeki çağrılarını sık sık yineliyor.

Kanada’da yaşanan gelişme bu çağrıları daha da güçlendirdi. Ne var ki Kanada bu anlamda ilk örnek değil.

Teknoloji şirketlerinin haber gösterimi karşılığında yayıncılara ödeme yapmayı kabul ettiği ilk ülke 2021 yılında Avustralya oldu.

BİRİNCİ YILDA YAYIMLANAN RAPOR ÖNEMLİ DETAYLAR İÇERİYOR

2 Mart 2021’de yürürlüğe giren ve yaklaşık 3 yıldır başarıyla uygulanan Avustralya Haber Medyası Pazarlık Yasası (NMBC), sayesinde, medya şirketleri Alphabet (Google’ın tepe kuruluşu) ve Meta (Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın tepe kuruluşu) gibi şirketlerle müzakere masasına oturuyor. Bu müzakereler uzlaşıyla sonuçlanmadığı takdirde, ödeme miktarı hükümetin tayin ettiği bir hakem tarafından belirleniyor. Yasanın yürürlüğe girişinden sonraki 1 yıl içinde teknoloji devleriyle yayıncılar arasında 30’a yakın anlaşma yapıldığı da eldeki bilgiler arasında.

Avustralya’da medya projelerinin finansmanıyla tanınan ve kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Judith Neilson Enstitüsü, yasanın yürürlüğe girişinin birinci yılında yani Mart 2022’de uygulamaya ilişkin ayrıntıları içeren kapsamlı bir rapor yayımladı. Raporda, ilk bir yıl içinde yapılan ödemelerin miktarı, dağılımı, kullanım alanları gibi önemli başlıklar yer aldı.

Hürriyet’ten Sevin Turan, bu raporun yazarı Bill Grueskin Avustralya örneğinin dünyanın geri kalanındaki yayıncılar için ne anlama geldiğini sordu.

ABD’nin en önemli yayın kuruluşlarında muhabir, editör ve yönetici olarak görev yaptıktan sonra 2008 yılında Columbia Üniversitesi Gazetecilik Okulu’nda akademik dekanlık görevine getirilen Grueskin, sektörü hem yayıncı olarak hem de araştırmacı olarak iyi tanıyor. Bu açıdan Avustralya özelindeki gözlemleri başta kendi ülkesi olmak üzere benzer koşullardaki tüm ülkeler için önemli ipuçları içeriyor.

UZUN YILLARDIR SÜREN BİR SAVAŞIN SONUCU

Dünyanın dört bir yanında olduğu üzere Avustralya’da da medyanın yıllardır azalan reklam gelirleri, küçülen personel ve kapanan yayınlar gibi sorunlarla boğuştuğunu belirten Grueskin, elde edilen sonucun hükümetlerin büyük teknoloji şirketlerini haber karşılığında ödeme yapmaya zorlamasını isteyenler için bir başarı hikâyesi olduğunu belirtti.

Grueskin, Avustralya’da varılan anlaşmanın uzun yıllardır süren bir savaşın sonucu olduğunu vurgulayarak, “Yıllar boyunca platformlar çeşitli gazetecilik girişimlerine bağışlar yaparak, kapsamlı halkla ilişkiler ve lobi faaliyetleri yürüterek regülasyonların hayata geçirilmesini önlemeyi başardı. Ancak Rodney Sims başkanlığındaki Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC) bu engeli aştı” dedi ve ekledi:

“Aylar süren soruşturmaların ve hem basın kuruluşlarından hem de vatandaşlardan alınan sayfalar dolusu yorumun ardından ACCC gazetecilerin zaten bildiği şeyi kesinleştirdi: Amerikan teknoloji şirketleri bir zamanlar haber şirketlerine giden yüz milyonlarca dolarlık reklam gelirini silip süpürüyordu. Teknoloji ve medya sektörleri arasındaki güç dengesizliği günden güne artıyordu.”

MEDYA ŞİRKETLERİNİN İŞ BİRLİĞİ YAPMASI ETKİLİ OLDU

The Guardian Australia, News Corp Australia, Nine Entertainment gibi farklı duruşlara sahip büyük medya şirketlerinin iş birliği içinde hareket etmesinin ve parlamento nezdindeki çabalarının yasanın hayata geçmesinde etkili olduğunu belirten Grueskin, “Yayıncılar gelirlerini artırmak için ellerinden geleni yapıyorlar. Dijital platformların da tonla parası var. Bu koşullarda yayıncıların, gelirlerini artırmak için platformları hedeflemesi çok mantıklı” dedi.

Grueskin, Avustralya’daki büyük yayıncıların trafiklerinin yüzde 50’sinden fazlasının Google ve Facebook kaynaklı olduğunu, üstelik bu şirketlerin reklam pastasından pay alabilmek için birbirleriyle ve teknoloji devleriyle rekabet etmek zorunda olduklarını hatırlattı.

HEM İSTİHDAM ARTTI HEM İÇERİK

Yasanın kabulünden sonraki bir yıl içinde yapılan ödemelerin toplamının 200 milyon Avustralya dolarını (131 milyon Amerikan doları) bulduğunu ifade eden Grueskin, yayıncıların bu ödemeleri nerelere harcadığıyla ilgili şu örnekleri verdi:

“Avustralya’nın resmi radyo ve televizyon yayıncılarından biri olan ABC, ülkenin en ücra köşelerinde 50 yeni muhabir görevlendirebildi. Yarrawonga Chronicle ve Deniliquin Pastoral Times gibi gazetelerin yayıncısı McPherson Media Group, muhabir ve editör maaşlarının yüzde 30’unu teknoloji şirketlerden gelen parayla ödeyebildi. The Guardian Australia’nın 70 olan muhabir ve editör sayısı 1 yıl içinde 100’ün üzerine çıktı. Gazete yöneticileri bunda teknoloji şirketlerinden gelen paranın önemli bir faktör olduğunu belirtiyordu.”

Grueskin, Avustralyalı meslektaşı Monica Attard’ın, “Öğrencileri staj yapmaya ikna edemiyorum çünkü tam zamanlı işler bulmaları çok kolaylaştı. Bu değişimin teknoloji şirketlerinden gelen ödemelerle aynı zamanda yaşanması dikkat çekici. Yemin ediyorum 20 yıldır böyle bir şey görmedim” dediğini de aktardı.

TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİ ÇİFTE STANDARDI AÇIKLAYAMIYOR

Bununla birlikte Grueskin, hangi yayıncının hangi şirketten ne kadar ödeme aldığıyla ilgili detayların büyük bir gizlilikle korunduğunu ve bu gizliliğin pazarlıkta yayıncıların elini zayıflattığını belirterek şöyle devam etti:

“Örneğin 26 milyon nüfuslu Avustralya’nın en büyük iki kamu yayıncısından biri olan SBS, Google’dan ödeme aldı ama açıklanamaz bir biçimde Facebook tarafından anlaşma dışında bırakıldı. Halk sağlığı konusunda değerli paylaşımlar yapan ve kâr amacı gütmeyen bir site olan Croakey Health Media ise iki şirketten de hiçbir şey alamadı.

Yayıncılar, ne kadar talep edeceklerini ya da ne bekleyeceklerini bilmiyor. Teknoloji şirketlerinin ödemeleri belirlemek için kullandığı ölçümlerle ilgili bir netlik yok. Google’ın haberden sorumlu başkan yardımcısı Richard Gingras sitelerin kaç haber ürettiğine, ziyaretçi sayılarına ve pazardaki paylarına baktığını söylüyor. Facebook’un kriterlerini ise yayıncı kuruluşların pazarlık masasına oturan yetkilileri bile anlayabilmiş değil.”

Grueskin, Google ve Facebook’un anlaşmaların “bağlantı ya da tıklama ödemesi” gibi görülmesini istemediğini, bu nedenle Facebook News ve Google News Showcase gibi araçlarını ara çözüm olarak sunduğunu vurguladı.

Teknoloji şirketlerinin Avustralya’da uygulanan regülasyonlara ayak uydururken, ABD’de ya da başka bir ülkede neden benzer kurallara karşı savaşacaklarına dair bir açıklama getiremediğini de ifade eden Grueskin, “Bu fikir yaygınlaşırsa sırtlanacakları yükün daha karmaşık ve masraflı olacağını biliyorlar. Avustralya büyük bir pazar değil, buna rağmen Facebook ve Google kendilerini onlarca siteyle pazarlık yaparken buldu. ABD’nin nüfusu Avustralya’nın 13 katı, medya piyasası da çok daha karmaşık. Teknoloji şirketlerinin Avustralya’daki tecrübesini ABD’ye uyarladığınızda 2 milyar Amerikan doları ödeme yapmak zorunda kalabilirler” öngörüsünde bulundu.

Milliyet

Avustralya’nın dijital telif başarısının sırrı ne? Teknoloji devleri çifte standarda açıklama getiremiyor yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Avustralya Sağlık Bakanı Mark Butler, bu ürünlerin ülkesinde yeni nesil bir nikotin bağımlılığı yaratığını söyledi.

E-sigara da olarak bilinen elektronik sigaralarda, içinde nikotin, çeşitli aroma ve katkı maddeleri olan bir sıvı, ısıtılarak solunabilecek bir buhar haline getiriliyor. Bu buhar, nefesle çekilerek akciğerlere ulaşıyor.

Elektronik sigaralar, genelde sigarayı bırakmaya yardımcı araçlar olarak kabul ediliyor.

Ancak Avustralya’da elektronik sigaraların özellikle gençler arasında hızla yaygınlaşması kaygı uyandırıyor.

Butler, bu sigaralarla ilgili yeni düzenlemeleri açıklarken “Büyük sigara şirketleri tıpkı sigarada yaptıkları gibi, ışıltılı paketleri ve tatlı aromalarla yeni bir nikotin bir bağımlılığı yarattı. Bizi kandırdılar” dedi.

Elektronik sigaralar, tütün içermediği için normal sigaralara göre daha güvenli kabul ediliyor. Hatta İngiltere’de devlet, sigarayı bırakmak isteyenlere bunları ücretsiz veriyor.

Fakat uzmanlar, elektronik sigaraların risksiz olmadığına dikkat çekiyor. Çoğu, kimyasallar içeren bu sigaraların uzun vadeli etkileri bilinmiyor.

Avustralya hükümeti, bu sigaraların kamu sağlığı için tehdit oluşturduğunu; özelliklede de daha önce sigara içmemiş gençlerin risk altında olduğunu söylüyor.

Araştırmalar, ülkede 14-17 yaş grubundaki insanlardan altıda birinin elektronik sigara kullandığına işaret ediyor. 18-24 yaş grubunda ise her dört kişiden biri elektronik sigara kullanıyor.

52 yaşındaki Butler “Benim yaşımda olanlar arasında ise 70 kişiden sadece biri elektronik sigara kullanıyor” dedi.

Bakan Butler, özellikle çocukları hedef alan bu ürünlerin dükkanlarda şeker ve çikolatalarla yan yana satıldığını söyledi.

Butler, elektronik sigara kullanımının liselerde bir numaralı “davranış sorunu” haline geldiğine dikkat çekti.

Avustralya medyasında bazı okulların tuvaletlerine duman dedektörleri konulduğu haberleri yer almıştı.

Avustralya dünyada sigarayla ilgili en katı kuralların uygulandığı ülkelerden biri.

Yeni düzenlemeler tek kullanımlık elektronik sigaraların yasaklanmasını, reçeteyle satılanlar dışındaki elektronik sigaraların ithalatının durdurulmasını öngörüyor.

Bununla birlikte “tedavi amaçlı meşru elektronik sigaralar için” reçete alınması kolaylaştırılacak.

Yasağın yürürlüğe giriş takvimi ileri bir tarihte açıklanacak.

Daha önce Singapur ve Tayland gibi bazı ülkeler elektronik sigaraları yasaklamıştı.

Avustralya elektronik sigarayı yasaklıyor: Kamu sağlığına tehdit yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.