Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığından alınan bilgilere göre, programda, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, KİT’ler, özelleştirme kapsamındakiler, döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşlarının yatırım projeleri yer aldı. Mahalli idarelerin ise yalnızca dış krediyle finanse edilen projelerine programda yer verildi.

2024 Yılı Yatırım Programı, 12’inci Kalkınma Planı’nda bulunan temel politikalar, 2024-2026 Dönemi Orta Vadeli Program’da yer alan politika, öncelik ve bütçe büyüklükleri dikkate alınarak hazırlandı.

Yatırım Programı’ndaki projelerin belirlenmesinde azami oranda seçici olunarak, 12’nci Kalkınma Planı’nda öngörülen projeler, deprem riski nedeniyle başlanması zaruret arz eden projeler ile toplumsal ve ekonomik etkisi güçlü olup ivedilikle ekonomiye kazandırılması gereken projelere öncelik verildi.

PROGRAMDA YER ALAN PROJELERE YAKLAŞIK 1 TRİLYON 7 MİLYAR LİRA ÖDENEK

2024 yılında Yatırım Programı’nda yer alan 3 bin 799’u ana proje olmak üzere 12 bin 41 projeye yaklaşık 1 trilyon 7 milyar lira ödenek tahsis edildi.

2024 Yılı Yatırım Programı’nda kamu kurumları tarafından yürütülecek projelerin toplam tutarı 7,3 trilyon lira oldu. 2023 yılında 4 bin 704 proje tamamlanırken 2024 Yılı Yatırım Programı’na 4 bin 108 yeni proje dahil edildi. Bu projelerin 980’i çok yıllık, 3 bin 128’i ise bir yıl içerisinde tamamlanacak projeler olarak yer aldı.

Program kapsamındaki öngörülen yatırımın yüzde 71,5’inin Merkezi Yönetim Bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 36’sını KİT’ler ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 1,8’inin ise döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirilmesi planlandı.

Programda deprem tedbirlerine yönelik olarak toplam 510 milyar lira tutarında projeye yer verildi. Bu projeler kapsamındaki 2024 yılı ödeneklerinin yaklaşık yüzde 28’i eğitim sektörüne, yüzde 23’ü sağlık sektörüne, yüzde 13’ü ulaştırma-haberleşme sektörüne ayrıldı. Ayrıca deprem projelerine ayrılan söz konusu ödeneklerin yanı sıra bütçede cari transferler altında yürütülen yatırım nitelikli harcamalar ile cari nitelikli diğer harcamalar dikkate alındığında deprem tedbirlerine yönelik olarak merkezi yönetim bütçesinden tahsis edilen toplam ödenek tutarı 1,028 milyar liraya ulaşıyor.

YATIRIMDAN EN YÜKSEK PAY ULAŞTIRMA VE HABERLEŞME İLE EĞİTİME

2024 Yılı Yatırım Programı kapsamındaki yatırım ödeneğinden en yüksek payı yüzde 31,7 ile ulaştırma-haberleşme sektörü yatırımlarının aldığı görüldü. Bu yıl ulaştırma sektörü yatırımları için yüzde 162 artışla 319 milyar lira ödenek tahsis edildi. Özellikle demir yolu yük ve yolcu taşımacılığının geliştirilmesi amacı doğrultusunda Ankara-İzmir Yüksek Standartlı Demiryolu projesine 27,5 milyar lira, Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep Yüksek Standartlı Demiryolu projesine 16,3 milyar lira ve Halkalı-Kapıkule Hızlı Tren projesine 14,2 milyar lira ödenek sağlandı.

Bu sektörü yüzde 15’lik pay ile eğitim sektörü takip etti. Eğitim sektörü yatırımları için 2024 yılında yüzde 147 artışla 150,8 milyar lira ödenek tahsis edildi. Temel eğitime 99,5 milyar lira ödenek ayrıldı.

Yatırım ödeneklerinde yüzde 10,5 paya sahip olan madencilik sektörüne bu yıl yüzde 34 artışla 106 milyar lira, yüzde 7,5 paya sahip olan enerji sektörüne ise yüzde 70 artışla 75,7 milyar lira ödenek ayrıldı. Söz konusu sektörlerde proje bazında önemli gelişmelerin kaydedilmesi bekleniyor.

Karadeniz’deki 710 milyar metreküplük doğal gazın üretilmesine ve sahanın üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak yürütülen Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesi’nde çalışmalara hızla devam ediliyor. Bu projeye 46 milyar lira ödenek tahsis edildi. Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla yürütülen diğer doğal gaz ve petrol arama ve üretim faaliyetleri için ise 53,8 milyar lira ödenek tahsis edildi.

DSİ, 130 BİN HEKTAR ALANI SUYLA BULUŞTURACAK

Yatırım ödeneklerinden yüzde 10’luk pay alan tarım sektörüne bu yıl yüzde 132 artışla 101 milyar lira ödenek tahsis edildi. Tarımsal sulama yatırımları kapsamında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne tahsis edilen 51 milyar lira ödenekle yaklaşık 130 bin hektar alanın sulamaya açılması planlanıyor. Ayrıca taşkın koruma projelerine de 22,9 milyar lira ödenek ayrıldı.

Diğer taraftan, orman yangınlarıyla mücadele kapsamında Orman Genel Müdürlüğü hava taşıt filosuna bu yıl 4 adet küçük yangın tanker uçağı ile 1 adet yangın söndürme helikopteri katılacak.

SAĞLIK YATIRIMLARINA AYRILAN ÖDENEK 82,7 MİLYAR LİRA

Sağlık sektörünün bu yıl yatırımlarından aldığı pay yüzde 9,4 olarak gerçekleşti. Fiziki altyapıda, hizmete erişimde ve hizmet kalitesinde sağlanan ilerlemenin daha da geliştirilmesi ve bölgesel farklılıkların azaltılması amacıyla Sağlık Bakanlığına yüzde 152 artışla tahsis edilen 82,7 milyar lira ile bu yıl 16 bin 822 yatak ve 486 ünite hizmete alınacak. Ayrıca 19 bin 250 yatak kapasiteli 17 şehir hastanesinin yapımına devam edilecek ve bu hastanelerden 6 bin 450 yatak kapasiteli 6 proje tamamlanarak hizmete alınacak.

Yatırımcı ve girişimcilere daha fazla yatırım yeri oluşturmak, üretim ve istihdamı artırmak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına imalat sanayii sektöründe yüzde 156 artışla 15,2 milyar lira ödenek tahsis edildi. Bu kapsamda, deprem bölgesindeki sanayi işyerlerinin yapımı için 5 milyar lira, organize sanayi bölgesi projeleri için 5,3 milyar lira, küçük sanayi sitesi projeleri için ise 2,8 milyar lira ödenek sağlandı.

Ülkenin Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak TÜBİTAK TARAL gibi araştırma destek programları, üniversiteler ile kamu kurumlarında araştırma altyapısı projeleri ve Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında tahsis edilen yatırım bütçesinde yüzde 120 artış sağlanarak 21,8 milyar lira ödenek tahsis edildi.

Ayrıca üniversitelere bu yıl yüzde 109 artışla 35,5 milyar lira yatırım ödenek tahsisi yapıldı.

2024 Yılı Yatırım Programı Resmi Gazete’de yayımlandı yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Erhan Mataracı, katma değeri yüksek üretimde Türkiye’de üretimin ‘yok denecek kadar az’ olduğuna dikkat çekti. ENR News Record dergisi tarafından yapılan araştırmada dünyadaki en büyük 250 müteahhitlik firması arasında, Türkiye’den 42 şirket olduğuna vurgu yapan Mataracı, bu firmaların dünyanın her yerinde teknoloji üreten firmaların ‘işçisi olarak’ çalıştığını söyledi. Mataracı, ” Asya’da yapılan bir projenin finansmanı Avrupalı bir firma tarafından yapılıyor, projenin müşavirliği yine Avrupalı bir firma tarafından yapılıyor ve işçiliği Türk firmalara ait” diye konuştu.

“Katma değeri yüksek üretimde Türkiye’de üretim yok denecek kadar az” diyen Mataracı, Türkiye’deki su altyapısı projelerinin yapılamamasını, Türkiye’de üretimi kısıtlı olan veya hiç olmayan malzemelerden kaynaklandığına dikkat çekti. Konu ile ilgili Mataracı, şu görüşü dile getirdi:

“Gelecekte yine mezarımız olabilir”

“6 Şubat’ta gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli deprem ve 15 Mart’ta Şanlıurfa ve Adıyaman şehirlerimizde meydana gelen sel felaketinden hiçbir ders almamışız gibi görünüyor. Bu felaketlerden sonra almamız gereken derslerin başında, Türkiye’nin inşaat ve üretim alanlarında yeterli derecede iyi olmaması ve bir kontrol mekanizması olmaması geliyordu. Esas ilgilenmemiz gereken problemi bırakıp herkes kendi işinin dışında inşaat teknolojileriyle ilgili bilgileri araştırmayı başladı. Birçok ders çıkarmamız gerekirken, bu felaketleri de siyasi ve güncel tartışmalar halinde yaşadık. Üstelik, depremin üzerinden henüz 2 ay geçmiş olmasına rağmen, yapılan hataların her gün tekrar edildiğine yeni projelerde şahit oluyoruz. Seçim atmosferine tamamen girildiği bu günlerde bir taraf hızlıca inşaat projeleri gerçekleştirirken diğer taraf ne hızda bir yapılanmaya gidileceğinden bahsediyor. Aynı hataların tekrar edilmesi durumunda yapılan binalar gelecekte yine mezarımız olabilir.

“Türk firmalar işçi olarak çalışıyor”

Ülkemizin yapması gereken öncelikli iş, her mühendislik alanında ciddi bilirkişilerin olduğu komisyonlar kurmak ve teknoloji anlamında Türkiye’yi ileri taşımak…Bu çalışmalar belki bir süreç gerektirebilir ama temeli sağlam çalışmalar yapabilmemizin tek yolu budur. ENR News Record dergisi tarafından, her yıl dünyanın en büyük 250 müteahhit firması açıklanıyor. 2022 senesinde bu listede Türkiye’den tam 42 firma var. Yani tüm dünya ülkelerini kattığımız bir listenin yüzde 20’ye yakını sadece Türk firmalardan oluşuyor. Bu görünüşte iyi olabilir ancak detaylı düşündüğümüzde Türk firmalarının dünyanın her yerinde teknoloji üreten firmaların işçisi olarak çalışması durumunu göz ardı etmemeliyiz.

“En az kar eden firmalar yine Türk firmaları oluyor”

“Dışarıdan gerçek gelirler elde etmediğimiz sürece yapılan ekonomik çalışmalar netice vermiyor”

İnşaat anlamında mühendislik altyapımızın eksikliğinin sebep olduğu başka bir durum ise Türkiye’deki ileri teknoloji gerektiren projelerin hemen hepsinin yabancı yükleniciler tarafından yapılması…Türkiye dünyanın en önemli boğazlarından iki tanesine sahipken ve sayısız akarsu barındırırken, Boğaz köprülerini yaparken hep yabancı firmaların yol göstermesine ihtiyaç duymuş. Ülkemizin en değerli inşaat firmaları da bu projelerde yabancı firmaların alt yüklenicileri olarak yer almışlar. Yine bu projelerin de esas karları yabancılara verilmiş. Başka örnekler vermek gerekirse, şu an yapılan Nükleer Santral projeleri Ruslar tarafından yapılıyor, son yıllarda yapılan önemli Rafineri projelerini İskoçya asıllı firmalar yönettiler. Doğu Anadolu bölgemizdeki altın madeni projeleri Avustralyalı firmalar tarafından, köprülerimiz ve tüp geçitlerimiz Japon ve Koreli firmalar tarafından yapılıyor. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir. Mühendislik ve teknoloji alanında çalışmaları artırıp hem ülke içinden hem dışarıdan gerçek gelirler elde etmediğimiz sürece yapılan ekonomik çalışmalar netice vermiyor.

“Teknoloji ve mühendislik üretilmeli”

Faiz politikaları, döviz politikaları gibi politikalarında, içinde bulunduğumuz ekonomik duruma çare olamaması tam olarak katma değerli ürün üretemememizden kaynaklanıyor. Hiçbir değer üretip, içeriye para sokamayan bir şirket en iyi finansçılarla çalışsa bile günün sonunda batacağı gibi, Türkiye’de ekonomik alanda bütün hamleleri denemesine rağmen teknoloji ve bilim de ilerlemek konusunda yeterli çabayı göstermediği için yol kat edemiyor. Bu konuyla ilgili en iyi örnek, bütün Avrupa bir ekonomik kriz yaşarken, dimdik ayakta duran Almanya’dır. Almanya’nın sarsılmamasının sebebi, uzun yıllardır tüm çabasını mühendislik ve teknoloji alanına harcıyor olmasıdır. Türkiye hem ekonomik kalkınma hem insan hayatının güvende olması için bütün gücünü teknolojik alanda ilerlemeye harcamalıdır. Teknoloji ve mühendislik üretip bu katma değerleri hem içeride kullanarak daha güvenli bir yaşam sağlamalı hem de dünyaya satıp ekonomik değer oluşturmalıdır.

Malzeme Mühendisi Erhan Mataracı: Aynı hatalar tekrar edilirse, yapılan binalar gelecekte yine mezarımız olabilir yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.