Doğu-Batı ayrımı da günümüzün sıkıntılı tarifleri ortasındadır. Batı dediğimizde tek din, tek merkez, tek medeniyet ve neredeyse tek coğrafya diyebileceğimiz bir yapı varken Doğu dediğimizde çok dinli, çok merkezli, çok medeniyetli, çok coğrafyalı bir yapıdan bahsederiz. İslam medeniyeti, Çin medeniyeti, Hint medeniyeti, Afrika medeniyeti, Latin medeniyeti yalnızca Doğu kavramıyla açıklanamayacak kadar büyük, derin ve köklüdür.

İdeolojik bloklar büsbütün çökse de ideolojiler varlığını sürdürmektedir. Fakat ideolojilerin ne kadar tesirli olduğu da tartışmalıdır. Neredeyse tüm devletler bugün lokal ve pragmatik siyasetlere yönelmektedir zira küremiz şu anda daha karmaşık daha bağımlı daha modüllü bir yapıdadır. Gelecekte güçlü jeopolitik blokları şekillendirecek faktörler; ekonomik, teknolojik güvenlik, demografik, kültürel ve medeniyetseldir. Bu faktörler milletlerarası sistemde yeni ittifaklar, rekabetler ve güç istikrarları oluşturabilir.

ÇOK KUTUPLULUK KAVRAMI GÜNÜMÜZ DÜNYASINI KARŞILAMAKTA YETERSİZ KALIYOR

Dünyamız bugün bloklar, koalisyonlar, ideolojiler ya da kutuplar ortasında bölünmüş bir yapıda değildir. Yani bloklar ortası bir ilgiler ağı yoktur. Hatta bu durumun tam aykırısı olarak ülkelerin birbirine bağımlılığı artmıştır. Ayrıyeten, bugün keskin çizgilerle ayrılan kutup diyebileceğimiz ve birçok ülkenin etrafında kümelendiği bir ülkenin olup olmadığını sorgulamak gerekiyor. Günümüzde, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) bile onlarca ülke tarafından takip edilen, müttefiklerine kelamını dinleten ve her şeyi tek başına yapabilecek bir güç değil. Bu sebeple, Soğuk Savaş’tan kalma bu çok kutupluluk kavramı bugünü anlamada ve açıklamada tatsız ve tuzsuzdur. Zira global sistem artık yalnızca güç merkezlerinden ibaret değil; farklı medeniyetlerin, kültürlerin, dinlerin ve bedel sistemlerinin yükseldiği bir devirdeyiz. Ayrıyeten, 21. yüzyılda güç merkezinin ekseni kaydığı üzere medeniyet ekseni de kaymaktadır. Bu medeniyetler; siyasi sistemleri, kalkınma modelleri, kültürel kökleri, askeri büyüklükleri, kalabalık nüfusları, teknolojik gelişmişlikleriyle Batı’ya alternatif özgül bir yüke sahiptir.

Büyük güçlerin rekabeti yanında büyük medeniyetlerin rekabetiyle birlikte yeni bir etaba geçildi. Bu sebeple, global sistemi yalnızca güç dağılımıyla açıklayan çok kutupluluk yetersiz bir tariftir. Memleketler arası sistem çok merkezli, çok medeniyetli, çok boyutlu, çok katmanlı ve çok taraflı bir durumdadır. ABD liderliğindeki Batı medeniyeti artık global sistemdeki tek güç merkezi ve tek medeniyet olma özelliğini yitirdi. 21. yüzyılda Çin’in yükselişi global tablonun en büyük kesimi olmakla birlikte Türkiye’nin, Hindistan’ın, Rusya’nın, Brezilya’nın, Güney Afrika’nın ve daha birçok ülkenin yükselişi bu tabloyu tamamlamaktadır.

İDEOLOJİK TEMELLİ BÖLÜNMELER RAFA KALKTI

Zamanın ruhu artık ideolojik temelli bölünmelerin ötesinde. O denli eskisi üzere güçlü jeopolitik bloklar da kelam konusu değil zira bu blokları birleştiren ideolojik kamplaşmalar artık yok. Güvenlik konusu ideolojik hizalanmalara değil ulusal menfaat odaklı pragmatik hizalanmalara yol açıyor. Vietnam, Çin’e karşı askeri alanda ABD ile iş birliği yaparken Ukrayna sıkıntısında Rusya’nın yanında yer alabiliyor. Amerikan ekonomik, istihbarat ve güvenlik sistemine entegre olan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Rusya’ya yaptırım uygulamıyor. BAE, Batılı yaptırımları aşmada Rusya’ya yardım ederken Suudiler ise OPEC’te Ruslarla ortak hareket ediyor. Türkiye üzere NATO üyesi ve Avrupa Birliği (AB) amacı olan bir bölgesel üstün güç bile Rusya’ya yaptırım uygulamazken BRICS ve Şangay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) üyelik gayesini ortaya koyabiliyor. Endonezya, Çin’e karşı ABD ile askeri iş birliği yaparken Çin ve Rusya ile askeri tatbikatlar yapabiliyor. Elhasıl, bugün herkesin herkesle işbirliği yaptığı ve herkesin herkesle rekabet içinde olduğu bir devirdeyiz. Atlantik ve Avrupa ortasındaki ayrışmanın yanında Batı dışı dünyanın BRICS, ŞİÖ, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üzere değişik formlarının yükselişi bize her bahiste alternatiflerin arttığını ortaya koymaktadır. Günümüzde hiçbir ülke takip edilen ve birleştirici bir baskın güç pozisyonunda değil.

ABD YAHUT ÇİN GLOBAL AKTÖR OLABİLİR Mİ?

Küremiz artık ABD ile Çin ortasına sıkışmayacak kadar büyüktür. ABD’nin güvenlikleştirme söylemi birçok bloklaşmaya yol açabilir fakat ABD’nin şu anda bu türlü bir pozisyon olup olmadığını tahlil etmek gerekiyor. Şu anda Avrupa ile ayrışan, NATO’dan çıkabiliriz söylemi geliştiren, Rusya ile işbirliği arayan, Kanada’yı işgal etmek isteyen, Meksika’yı tehdit eden, Panama’yı ilhak peşinde olan ve Grönland’ı satın almak için uğraşan bir Amerikan gücü var.

Rusya’yı tehdit görmeyen bir ABD, Avrupa’da bir hizalanma başaramaz. Dahası şu anda karşımızda gümrük vergileriyle ekonomik olarak en yakın müttefiklerine, uzak coğrafyalardaki ortaklarına ve komşularına saldırmaya çalışan ABD vardır. ABD’nin demokratik pahalar cephanesi, Rusya-Ukrayna Savaşı’na, İsrail’in Gazze soykırımına ve monarşilere takviyesiyle bir arada tükendi. Joe Biden periyodundan beri devam eden demokratik kıymetler ve liberal tertip üzere temalar üzerinden ABD merkezli bir hizalanma oluşturma eforlarına karşın bu gerçekleşmemiştir. Askeri olarak Amerikan çizgisi 3’lü yahut 4’lü güvenlik yapılanmalarına dönüşmüştür. Bunun uzun vadeli nasıl bir sonuç vereceği meçhuldür. Bu durumda, Amerika bir güvenlik ya da ideolojik hizalanma çerçevesi oluşturmaktan hayli uzaktır.

Peki Çin, ABD’nin başaramadığı güvenlikleştirme telaffuzuyla hizalanmayı başarabilir miydi? Maalesef ki bu sıkıntı sorunun karşılığı da meçhuldür. Global sistemde Çin bir alternatif olarak ABD’nin karşısında duruyor. Lakin Çin merkezli dünyanın yanında Rus merkezli, Hint merkezli ve Latin merkezli dünyaların varlığı ve baskınlığı da hissediliyor. Bu bağlamda, ABD merkezli Batı medeniyeti temelli liberal memleketler arası sisteme karşı yalnızca Çin merkezli bir tertip inşası ihtilaflıdır.

Bugün tek kutupluluk geri canlanmamak üzere öldü, iki kutupluluk yalnızca bir hayal, çok kutupluluk ise tüm heyecanına karşın anlamsızdır. Bu yüzden global sistemi çok kutupluluğun ötesinde tek merkezli-tek medeniyetli demokratik olmayan liberal tertipten; çok merkezli-çok medeniyetli demokratik sisteme geçiş olarak tanım etmek gerekiyor. Zira Batı merkezli ve Batı medeniyeti temelli memleketler arası sistemde kutuplar ortası değil medeniyetler ortası bir dönüşüm yaşanıyor.

Dünya siyaseti tek kutupluluktan, çok kutupluluğa mı evriliyor? yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

“Otomobil piyasasında bir durgunluk var”

Eskisi gibi fahiş fiyat artışı olmayacağını kaydeden TOBB Otomotiv Ticaret Meclis Üyesi Fahrettin Batı, “Araçların bayilerdeki sıfır fiyat ne kadarsa onun üzerinde satış yasağı var. Ticaret Bakanlığımızın aldığı kararla birlikte 6 ay 6 bin kilometre sınırı da devreye girdi. 3 araç satış yasağı da bireysele indirilince bütün araç fiyatları normale döndü. Otomobil piyasasında bir durgunluk var, son 15 günde küçük bir hareketlenme oldu fakat halen durgunluk var. Bunun birkaç sebebi var. Yeterince sıfır araç otomobil bayilerine geliyor, bayiler aracı gerecek liste değerinden satıyor. Daha önceden fazladan alınan paralar ya da ‘takasız sıfır araç satmam’ cümleleri, araca ilave bir takım seramik kaplama veya paspas gibi ilave ekipmanlar koyarak fazladan istenen paralar bittiği için, insanlar şuanda listede ne yazıyorsa o fiyattan alabiliyor. Otomobil bayilerine gittiklerinde istedikleri aracı bulabiliyorlar ve fazla para ödemeden fiyatında araç aldığını için vatandaşlar sıfırı tercih ediyor” dedi.

“Araç almak için en doğru zaman”

Fahrettin Batı, “2024 model araçlar en erken Şubat’ın 15’inde gelecek. 2023 model araçlar bitmeden araç yenileyecek olan, sıfır veya ikinci el alacak olanlar şuanda fiyatlar makul düzeyde. Örnek veriyorum 6 ay önce 1 milyon olan araçlar, 900 – 870 bin TL fiyatlarda. 2023 model araçlar bitmeden, araçlarını yenilmelerinde fayda var. 2024 model araçlar zamlı gelecek, bu fiyat artışı mutlaka olacak. Sıfır veya ikinci el araç yenileyecek olanlar şuanda araç almak için en doğru zaman” şeklinde konuştu.

“Mart ayından itibaren ikinci ele yönelim olacağını düşünüyorum”

İkinci el sektörünün durumuna değinen Batı, “2023 model sıfır araçlar bayilerin elinde biteceği, 2024 model araçlar da pahalı olacağı için Mart ayından itibaren ikinci ele yönelim olacağını düşünüyorum. İkinci elde de sıfıra paralel olarak maksimum yüzde 5 artış bekliyoruz. Fakat hiçbir zaman eskisi gibi 100 -200 bin TL günlük, haftalık ve aylık artışlar olmayacak” ifadelerini kullandı.

“İnsanlar bu tip araçları aldıklarında mağdur olacaktı”

Dünyada otomobile ve motorlu araçlara talebin pandemiden sonra arttığını söyleyen Batı, “Bizde çok daha fazla oldu bunun bir sebebi ihtiyaç vardı ikinci sebebi yatırım aracı olarak düşünülmesiydi. Bunu bilen dünyadaki küresel araç üreticileri Türkiye’de araç satma ofisi yada distribütörlük kurmaya gittiler. Markalar olarak önüne gelen Türkiye’ye arabaya getirdi. Ticaret Bakanlığından izinleri yoktu bazıları Türkiye’nin herhangi bir bölgesinde altyapısı, servis ağı ve yedek parçası olmadan araç satmaya başladılar. Dolayısıyla Ticaret Bakanlığı buna yasak getirdi. Bu yasağın asıl sebebi vatandaş aracıyla ilgili bir sorun yaşadığında yedek parçasını, servisinin nerede olduğu veya kayıtlı bir servisi olmadığı için Ticaret Bakanlığı her bölgede servis ile satış ağının olmadı elektrikli, dizel, benzinli, LPG’li araçlara artık izin vermiyor. Doğruda bir şey insanlar bu tip araçları aldıklarında mağdur olacaktı. Tamiratını yaptırmak için servis yada kurum arayacaktı devlette bunun önüne geçti” diye konuştu.

Milliyet

Uygulama ikinci elde fiyat artışına darbe vurdu yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Sudan ordusundan yapılan açıklamada, “Silahlı Kuvvetler, Batı Darfur eyaleti valisi Hamis Abbeker’i kaçırıp öldüren Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) milislerinin hain eylemini en güçlü şekilde kınıyor” ifadesi kullanıldı.

Açıklamada, “HDK, bu vahşi eylemle barbarlık siciline yeni bir sayfa ekledi. HDK’nın Sudan halkına karşı işlediği bu alçak suçlar, ülke tarihinde daha önce görülmedi” ifadesine yer verildi.

Öldürülen valinin Sudan hükümetinin 2020 yılında silahlı gruplarla imzalanan Cuba Barış Anlaşması’nı imzalayan liderlerden biri olduğuna dikkatin çekildiği açıklamada, bu bağlamda ordu ile isyancı HDK arasındaki çatışmayla hiçbir ilgisi olmadığının altı çizildi.

Sosyal medyada, valinin Batı Darfur eyaletinin Cuneyne kentindeki konutundan HDK mensuplarınca alındığını gösteren görüntüler yayınlanmıştı.

Sudan Doktorlar Sendikasından yapılan açıklamada, “Sağlık sistemi ve kamu hizmetlerinin çökmesi, insani yardım kuruluşlarının hizmet dışı kalması nedeniyle Batı Darfur eyaletinin merkez şehri Cuneyne, ölüm kokusundan başka bir şey olmayan bir hayalet şehre dönüştü” ifadesi kullanılmıştı.

Sudan ordusu, bir zamanlar desteklediği ancak bağımsız ve paralel bir ordu gibi davranması nedeniyle tehdit olarak gördüğü Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK), 2 yıl içerisinde tamamen orduya entegresini istemişti. HDK’nin ise sivil bir hükümetin ardından yaklaşık 10 yıla yayılan bir süreçte bunu kabul edebileceğini açıklamasıyla başlayan söz savaşı ve gerginlik, 15 Nisan sabahı taraflar arasında başkent Hartum ve çeşitli şehirlerde silahlı çatışmaya dönüşmüştü.

Sudan’da valiyi kaçırıp öldürdüler: Valinin son görüntüleri yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.

Meteoroloji’nin raporu şöyle:

“Ülke genelinde yağış bekleniyor. Genellikle sağanak, güney kesimlerde yer yer gök gürültülü sağanak şeklinde beklenen yağışların, Marmara, İç Ege, Batı Akdeniz, Doğu Akdeniz, İç Anadolu’nun kuzeyi ve batısı, Batı Karadeniz, Doğu Anadolu’nun batısı ve güneyi ile Güneydoğu Anadolu’da yerel olarak kuvvetli olması bekleniyor. Doğu Akdeniz ile Güneydoğu Anadolu’da toz taşınımı görüleceği tahmin ediliyor.

Kuvvetli yağış uyarısı: Yağışların; Marmara, İç Ege, Batı Akdeniz, İç Anadolu’nun kuzeyi ve batısı, Batı Karadeniz, Doğu Anadolu’nun batısı ve güneyi ile Güneydoğu Anadolu’da yerel olarak kuvvetli bergama rus escort olması beklendiğinden yaşanabilecek olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunmalıdır.

Kuvvetli rüzgâr uyarısı: Rüzgarın; Marmara’da kuzey ve kuzeydoğu yönlerden, Doğu Akdeniz’in iç kesimleri, İç Anadolu’nun güney ve doğusu, Doğu Karadeniz’in iç kesimleri ile Doğu Anadolu’nun bayraklı escort güneydoğusunda güney yönlerden kuvvetli ve fırtına (40-70 km/saat) şeklinde esmesi beklendiğinden yaşanabilecek olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunmalıdır.

Toz taşınımı uyarısı: Doğu Akdeniz, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu’nun güneyinde toz taşınımı beklendiğinden ulaşımda aksamalar, görüş mesafesinde azalma, hava kalitesinin düşmesi, yağış alan yerlerde çamur bayındır otele gelen escort şeklinde yağış gibi olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunmalıdır.”

Meteoroloji uyardı: Türkiye genelinde 5 gün boyunca kuvvetli yağış ve yer yer kar yağışı etkili olacak yazısı ilk önce Kamu Haberi üzerinde ortaya çıktı.